کمبود اهن و چگونگی جبران کمبود آهن

کم خونی و کار هایی که برای برطرف کردن آن باید انجام دهیم.

کمبود آهن و چگونگی درمان آن

کمبود آهن در بدن ،عوارض ناشی از آن و درمان کم خونی از جمله مواردی هستند که در این مقاله به آن پرداخته ایم .خواندن این مقاله را به کسانی که دوست دارند درباره کمبود آهن  و جبران کمبود آهن بیشتر بدانند توصیه می کنیم .

آهن یکی از مهم ترین مواد معدنی مورد نیاز بدن انسان است، از آهن برای ساخت هموگلوبین استفاده می شود .هموگلوبین ترکیبی پروتئینی است که وظیفه حمل اکسیژن به بافت های بدن را به عهده دارد. آهن در قدرت عضله ها، سطح انرژی و کارکرد خوب ذهن اهمیت دارد.

فقر آهن و کم خونی ناشی از فقر آهن

همه روزه و به صورت نرمال ما بخش کمی از آهن خود را از دست می دهیم که این مقدار از طریق غذایی که می خوریم جایگزین می شود تا تعادل آن در بدن حفظ شود اگر میزان آهن از دست رفته در بدن بیش از میزان کسب شده باشد مقدار آهن بدن کاهش میابد که به این مسئله فقر آهن گفته می شود.

اگر میزان آهن موجود در بدن تا حد زیادی پایین تر برود، بدن قادر به ساخت میزان کافی از سلولهای قرمز خونی تازه نخواهد بود. که در این وضعیت سطح هموگلوبین به کمتر از حد نرمال نزول کرده و به این مسئله کم خونی ناشی از فقر آهن گفته می شود.

علائم  کمبود آهن 

بیشتر افرادی که دچار کم خونی جزئی هستند معمولا متوجه آن نمی شوند. شدت و میزان علائم باتوجه  نوع  کم خونی متفاوت است. اگر کم خونی به تدریج بروز کند، فرد به مرور با علائم حاصله تطابق پیدا می کند و دیرتر متوجه مشکل شده و دیرتر به پزشک مراجعه می کند، اما به طور کلی کم خونی خود را با نشانه هایی مثل ضعف، خستگی، افزایش ضربان قلب، تنگی نفس، رنگ پریدگی، سردرد، سرگیجه، افت فشار و... نشان می دهد

 کمبود آهن

انواع مختلف کم خونی 

کم خونی ناشی از فقر آهن : این نوع کم خونی شایع ترین نوع کم خونی است که حدود ۵۰ درصد آنمی های تشخیص داده شده را شامل می شود. کاهش میزان آهن می تواند ناشی از خونریزی به دلیل عادت ماهانه شدید یا طولانی مدت خانم ها، فیبروم رحم، سرطان کولون یا مصرف منظم آسپرین و همچنین داشتن تغذیه ای فقیر از آهن باشد. در کم خونی ناشی از فقر آهن اندازه گلبول های قرمز تغییر کرده و کوچک تر از حد معمولی می شوند.

مصرف مواد غذایی سرشار از آهن مانند گوشت قرمز، ماهی، گوشت پرندگان، تخم مرغ و موادغذایی غنی شده از آهن می تواند از بروز این نوع کم خونی تا حدودی پیشگیری کند.مصرف ویتامین C جذب آهن را بالا می برد.

 گاهی این نوع کم خونی به دلیل عدم توانایی بدن در جذب آهن نیز بروز می کند که می تواند ناشی از وجود بیماری هایی مانند بیماری سلیاک (عدم تحمل گلوتن) باشد. در افرادی که جراحی معده برای کاهش سطح جذب و ایجاد کاهش وزن انجام داده اند، نیز جذب آهن بشدت کاهش پیدا می کند.

چای، قهوه، شیر، فیبر بالای غذا، مکمل های کلسیم، روی، مس و نیز آنتی اسیدها، رانیتیدین و امپرازول و ترکیبات مشابه، داروهای درمان پوکی استخوان نیز جذب آهن را کم می کنند و این لزوم رعایت فاصله مناسب استفاده از این داروها و مواد غذایی را نشان می دهد.

کم خونی ناشی از کمبود ویتامین B۱۲ و اسیدفولیک : در این نوع کم خونی گلبول های قرمز تغییر شکل داده و بزرگ می شوند که به آن کم خونی مگالوبلاستیک می گویند.

این کم خونی به دلیل کمبود ویتامین B۱۲ یا اسیدفولیک (ویتامین B۹) بروز می کند که در مورد اول کم خونی می تواند ناشی از کمبود جذب این ویتامین به دلیل التهاب ها و جراحی های معده و روده، برخی داروها و عفونت ها، رژیم های غذایی بویژه گیاهخواری یا وجود یک بیماری خودایمنی به نام کم خونی کشنده یا پرنیسیوز باشد.

این کم خونی انواع مادرزادی نیز دارد که نادر است. یکی از علائم مهم این آنمی علائم عصبی است.

اگر این مشکل بموقع درمان نشود امکان بروز اختلالات حرکتی، عدم تعادل و اختلال کنترل ادرار و مدفوع نیز وجود دارد که جزو مشکلات غیرقابل برگشت هستند. از طرف دیگر کاهش جذب ویتامین B۱۲ در سنین بالا و مصرف برخی داروها نیز عوامل بروز این نوع کم خونی را افزایش می دهند.

کمبود ناشی از اسیدفولیک نیز به دلیل افزایش نیاز در دوران رشد، دوران بارداری، حتی بیماری، عدم مصرف سبزیجات تازه، مشکلات جذب در بیماری های گوارشی مثل سلیاک، جراحی روده کوچک یا به دنبال مصرف برخی داروها (مانند برخی داروهای ضدصرع) بروز می کند.

کم خونی ناشی از بیماری های مزمن : برخی از بیماری های مزمن و گاهی درمان آنها باعث کاهش میزان گلبول های قرمز خون می شود. انواع سرطان، بیماری های عفونی مثل ایدز، سل و بیماری های التهابی مثل آرتریت روماتوئید، لوپوس، کرون، بیماری های کبدی، کم کاری تیروئید می توانند روی فعالیت مغز استخوان تاثیر گذاشته و عاملی برای بروز کم خونی شوند.

نارسایی کلیوی نیز باعث کم خونی می شود، چون کلیه ها هورمونی به نام اریتروپروتئین تولید می کنند که باعث تنظیم میزان گلبول های قرمز می شود. 

کم خونی ناشی از خونریزی : از دست دادن خون زیاد به دلیل مشکلاتی مثل تصادفات شدید، عمل جراحی، زایمان و... با سرعت بیشتر کم خونی می آورد.

برخی مشکلات دستگاه گوارشی مانند زخم های گوارشی، پولیپ های روده یا سرطان کولورکتال و... نیز به بروز کم خونی منجر می شود.

تالاسمی : تالاسمی از شایع ترین علل کم خونی های مادرزادی است که شامل طیفی از بیماری ها از کم خونی خفیف در نوع مینور تا شدید در نوع ماژور و نیازمند تجویز مداوم خون می باشد.در این نوع کم خونی گلبول های قرمز اغلب کوچک شده اند در صورت تاخیر درمان مناسب، بیمار دچار تغییر شکل های استخوانی، اختلالات رشدی و کارکرد هورمونی و در انواع شدید آن ازدیاد آهن بدن می شود. البته در برخی انواع کم خونی علائمی مثل درد در شکم، کمر یا سینه، اختلالات دید، زردی و تورم اعضای بدن نیز دیده می شود. توجه داشته باشید کم خونی در افراد سالمند خطر مرگ ناشی از بیماری، سکته قلبی یا سکته مغزی را افزایش می دهد.

بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی حدود ۲۵ درصد از مردم جهان به کم خونی مبتلا هستند که نیمی از این میزان به کمبود آهن در افراد مربوط می شود. 

کمبود آهن


چگونگی بهبود سطح آهن

درمان کم خونی با توجه به انواع آن متفاوت است. کم خونی ناشی از فقر آهن با مصرف مکمل آهن و کم خونی مگالوبلاستیک (کمبود ویتامین B۱۲ یا اسیدفولیک) با تجویز ویتامین B۱۲ و فولیک اسید قابل کنترل است. قطع مصرف داروهای ایجادکننده کم خونی و جایگزین کردن آنها با داروهای مناسب نیز از جمله روش های مقابله با کم خونی است.

خانم هایی که دچار خونریزی شدید ماهانه می شوند، باید از نظر وجود بیماری های زنان بررسی شده و در صورت نبود مشکل حتما ترکیبات آهن مناسب جهت پیشگیری از ایجاد فقر آهن دریافت کنند. درخصوص کم خونی ناشی از بیماری های مزمن لازم است که ابتدا بیماری زمینه ای درمان و کنترل شود. از استروئید و درمان های سرکوبگر ایمنی در درمان برخی از انواع کم خونی های همولیتیک استفاده می شود.

در کنترل دردهای ناشی از کم خونی داسی شکل، مصرف داروهای مسکن کاربرد دارد. در برخی موارد کم خونی، تزریق خون، اریتروپویتین یا پیوند مغزاستخوان مورد استفاده قرار می گیرد.اما علاوه بر تغذیه می توان از طریق درمان گیاهی این بیماری را مهار کرد.

افسنتین، گیاهی است شفابخش که هم به طور وحشی می روید و هم آن را کشت می کنند و براحتی می توانید آن را از عطاری ها تهیه کنید.  ۵ تا ۶ گرم از برگ این گیاه را در یک لیتر آب جوش بریزید و چند دقیقه آن را بجوشانید و بعد بگذارید خنک شود.

آن را صاف کرده و با کمی عسل شیرین کرده و قبل از ناهار و شام یک فنجان از آن را میل کنید. این جوشانده برای درمان کم خونی و لاغری بسیار موثر است. انگور به علت داشتن آهن، منگنز و منیزیم برای درمان کم خونی بسیار موثر است؛ البته انگور شیرین با پوست نازک.

نوشیدن روزانه ۳ تا ۵ فنجان شربت بارهنگ کم خونی را از بین می برد.

۲۰ گرم از آب تره را با عسل مخلوط کرده و روزانه ۲ تا ۳ فنجان از آن را میل کنید که درمان کامل و خوبی برای کم خونی است.

۲۰ گرم جو پوست کنده را در یک لیتر آب سرد بریزید و بجوشانید و آب اول آن را دور ریخته و دوباره یک لیتر آب روی آن بریزید و یک ربع بجوشانید و صاف کنید و پس از هر وعده غذا یک فنجان از آن را بنوشید.

کسانی که دچار کم خونی هستند یک روز در میان بعد از وعده غذایی پنج، شش عدد فندق خام بخورند.

برگ های کلم سبز و قرمز خام را به صورت سالاد قبل از هر وعده غذایی میل کنید. برگ های کلم دارای کلسیم و گوگرد فراوان بوده و بسیار برای کم خونی مفید است.

جوشانده برگ یا پوست گردو بهترین دارو برای کم خونی است.

۲۰ تا ۳۰ گرم از برگ های خشک گزنه را در نیم لیتر آب سرد بریزید و ۳ تا ۵ دقیقه بجوشانید و سپس ۱۰ دقیقه کنار بگذارید تا دم بکشد، بعد آن را صاف کنید و روزی ۳، ۴ بار و هر بار یک فنجان از آن را بنوشید که برای کم خونی بسیار موثر است.

حدود ۵ گرم از ریشه خشک ریواس را به صورت پودر درآورید و داخل یک لیوان آب ولرم حل کرده و با عسل شیرین کنید و خوب هم بزنید و هر روز قبل از غذا یک فنجان از آن را بنوشید.

داشتن تغذیه خوب و مناسب همراه با گیاهان دارویی می تواند بسیاری از بیماری ها را معالجه و ریشه کن کند، پس از معجزه این مواد غافل نشوید.

برای کمک به جربان خیلی سریع تر کمبود آهن، قرص ها و شربت های آهن در مقایسه با غذا حاوی مقادیر خیلی بیشتری ازآهن بوده و به جایگزینی سریع ترآهن کمک می کنند. آنها فقط در صورت توصیه پزشکتان باید مورد استفاده قرار گیرند.

آهن خوراکی،قرص و شربت آهن

در صورتی که قادر به خوردن آهن باشید، این روش عموما اولین روش مورد توصیه خواهد بود. انواع زیادی از این قبیل قرصها و شربت های آهن هستند که میتوان آنها را بدون نسخه پزشک از داروخانه ها خریداری نمود.

 خیلی از این قبیل داروها میزان آهن لازم برای تاثیر گذاری را در خود ندارند. گرفتن راهنمایی از پزشک در زمینه هایی مانند اینکه کدام قرص آهن برای شما مناسب تر است، روش خوردن صحیح آن چگونه است و عوارض جانبی آن چه هستند مهم است.

 در صورتیکه این نوع درمان برای شما در نظر گرفته شده است، لطفا از پزشک خود بروشور راهنمای خوردن قرص آهن را درخواست کنید.

آهن درون وریدی(IV)

در صورتیکه آهن خوراکی برای شما مناسب نباشد ممکن است پزشک شما آهن درون وریدی را برای شما تجویز نماید.

آهن درون وریدی از طریق سرنگ مستقیما وارد سیاهرگ می شود. این عمل عموما در بیمارستانها، بخش بیماران سرپایی ویا مراکز درمانی انجام می شود. عوارض جانبی مهم ولی نادر عبارتند از عکس العمل های آلرژیک و بروز لکه های پوستی که می توانند دائمی باشند. پزشکتان در مورد خطرات و یا فوائدی که آهن درون وریدی می تواند برای شخص شما به همراه داشته باشد با شما صحبت خواهد کرد. در صورتیکه این نوع درمان برای شما در نظر گرفته شده است، لطفا از پزشک خود بروشور راهنمای تزریق آهن درون وریدی را درخواست کنید.

آهن درون عضله ای

از آنجا که تزریق آهن درون عضله دردناک بوده و میتواند زخم و لکه های قهوه ای رنگ روی پوست ایجاد کند توصیه نمی شود.

انتقال خون 

در صورت بروز کم خونی شدید و یا خونریزی، این عمل می تواند جان افراد را نجات دهد. این عمل بسیار پرریسک تر از تزریق درون وریدی بوده و بجز درشرایطی که نیاز به بالا بردن ناگهانی هموگلوبین باشد باید از آن پرهیز شود.